Pazar günü, USS Spruance destroyerinin Umman Körfezi’nde İran bayraklı bir konteyner gemisinin makine dairesine 5 inçlik mermiler yağdırmasının ardından, ABD Deniz Piyadeleri çıkarma yaparak gemiyi ele geçirdi. Bu olay, 28 Şubat’ta İran’a yönelik abluka başladığından bu yana bir ABD savaş gemisinin ticari bir gemiye ateş açtığı ilk vaka oldu.

Uluslararası hukuka göre tamamen yasadışı olan bu ele geçirme eylemi, ABD-İsrail’in 52 gündür İran’a karşı sürdürdüğü savaşta yeni bir tırmanışa işaret ediyor. Olay, ABD ile İran arasında ilan edilen sözümona ateşkesin sona ermesine iki gün kala gerçekleşti.

M/V Touska adlı gemi, Bandar Abbas’a gidiyordu. Ele geçirilmeden önceki altı hafta boyunca, gemi Çin’in güneyindeki Zhuhai limanına iki kez yanaşmıştı.

Wall Street Journal Pazartesi günü yayınladığı bir haberde, Touska gemisinin, “Tahran’ın en önemli destekçilerinden biri olan Çin’e sık sık sefer yapan” ve İran İslam Cumhuriyeti Denizcilik İşletmeleri’nin bir yan kuruluşu tarafından işletilen filonun bir parçası olduğunu belirtti.

Touska gemisi, 2018 yılından beri ABD Hazine Bakanlığı’nın yaptırımları altında bulunuyor. ABD ordusu, geminin yükü hakkında bilgi vermedi. Yaklaşık 294 metre uzunluğundaki gemi, römorkörler tarafından limana çekildikten sonra aranacak.

Bu el koyma işlemi, Venezuela’ya karşı yürütülen askeri harekâtla başlayan, ABD’nin Rus ve Çin nakliye gemilerine yönelik saldırılarının bir parçası niteliğinde. ABD Başkanı Donald Trump, geçen yıl 17 Aralık’tan başlayarak Venezuela’nın petrol ihracatına ambargo uygulanmasını emretmişti. Bu ambargo, Karayipler ve Pasifik’teki küçük teknelere yönelik ve en az 181 kişinin ölümüne yol açan, İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün “yargısız infaz” olarak nitelendirdiği bir dizi füze saldırısıyla birlikte uygulanmıştı. Aralık ayından itibaren ABD Donanması, Venezuela ham petrolü taşıyan en az 10 tankere baskın düzenleyerek bu gemileri ele geçirdi.

Rus bayraklı Marinera gemisi (eski adıyla Bella 1), 7 Ocak’ta İzlanda’nın güneyinde Kuzey Atlantik’te, bir denizaltı da dahil olmak üzere Rus donanması eskortu altında iken ele geçirildi. Donanma SEAL komandoları, özel harekat helikopterleriyle taşınarak ve AC-130J silahlı helikopterleri ile P-8 gözetleme uçaklarının gözetiminde gemiye çıkarma operasyonu gerçekleştirdi. Aynı ay içinde Karayipler’de Çin tarafından işletilen M Sophia adlı bir tanker de ele geçirildi. 9 Şubat’ta ABD Donanması, Çin’e gitmekte olan 700.000 varil Venezuela ham petrolü taşıyan Aquila II tankerini Hint Okyanusu’nda ele geçirdi.

28 Şubat’tan bu yana ABD ordusu, İran açıklarında 25 gemiyi durdurarak geri çevirdi. Yaklaşık 230 adet yakıt yüklü petrol tankeri şu anda Basra Körfezi’nde mahsur kalmış durumda.

Wall Street Journal, Washington’un sektöre yaptırım uygulamasının ardından “Çin’in İran petrolünün en büyük alıcısı haline geldiğini” belirtti; “Pekin, tek taraflı ve yasadışı olarak nitelendirdiği ABD yaptırımlarını uygulamıyor.” Rusya Dışişleri Bakanlığı geçen hafta, ABD’nin “Basra Körfezi’ndeki İran petrolünün kontrolünü ele geçirmeye çalıştığını” söyledi.

İki haftalık ateşkesin süresi 22 Nisan Çarşamba günü gece yarısı dolacak. Pazartesi günü Bloomberg News’e verdiği röportajda Trump, ateşkesin süresini uzatmasının “oldukça düşük bir ihtimal” olduğunu söyledi.

Wall Street Journal, Pazartesi öğleden sonra bir Beyaz Saray yetkilisine dayanarak, “Başkan Trump’ın Çarşamba akşamı sona erecek olan İran ile ateşkes süresini uzatması pek olası görünmüyor” diye bildirdi. New York Times ise İslamabad’dan yaptığı haberde, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in Ortadoğu temsilcisi Steve Witkoff ve kıdemli danışman Jared Kushner eşliğinde Salı günü Pakistan’da yapılacak ikinci tur görüşmeler için ülkeye geleceğini aktardı; ancak İran devlet medyası Tahran’ın görüşmelere katılmayacağını duyurdu.

Cuma günü İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, X’te Hürmüz Boğazı’nın İran kıyılarını takip eden rotada ticari gemilere açık olduğunu duyurdu. Cuma ve Cumartesi sabahı 19 gemi boğazdan geçti; bunlar, 51 gün önce savaşın başlamasından bu yana boğazdan geçen ilk kargo gemileriydi.

Cumartesi öğleden sonra, İslâm Devrim Muhafızları’na ait savaş gemileri, standart telsiz uyarıları yapmadan Hindistan bayraklı iki gemiye ateş açtı. O akşam, Devrim Muhafızları Arakçi’nin kararını geçersiz kılarak boğazın yeniden kapatıldığını duyurdu.

Muhafızların açıklamasında, “Hiçbir gemi, Basra Körfezi ve Umman Denizi’ndeki demirleme yerlerinden hareket etmemelidir” denildi. “Hürmüz Boğazı’na yaklaşmak, düşmanla işbirliği yapmak olarak değerlendirilecektir.”

Hindistan Dışişleri Bakanlığı, İran büyükelçisini çağırdı. Pazar sabahı ise USS Spruance gemisi Touska gemisini durdurdu.

Birkaç saat içinde ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social’da 90 milyon İranlının ihtiyaç duyduğu sivil altyapıyı yok etme tehdidinde bulunan bir dizi mesaj paylaştı: “ABD, İran’daki her bir elektrik santralini ve her bir köprüyü yerle bir edecek. ARTIK İYİ ADAM OLMAYACAĞIM!”

Fox News Sunday’de, dış haberler baş muhabiri Trey Yingst ile önceden kaydedilmiş bir telefon röportajında Trump şunları söyledi: “Ülkenin her yerinde köprülerin ve elektrik santrallerinin yıkıldığını göreceksiniz.” İran’ın 90 milyonluk nüfusu hakkında ise “Anlaşmayı imzalamazlarsa, tüm ülke havaya uçacak” dedi.

ABC News’in Pazar günkü söyleşi programı “This Week”te ise ABD’nin Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Michael Waltz, Trump’ın tehditlerini savundu. Sivil elektrik santrallerini ve köprüleri yıkmanın “savaş suçu olmadığını” belirten Waltz, Müttefiklerin İkinci Dünya Savaşı’ndaki stratejik bombardıman harekatlarını emsal olarak gösterdi.

Pazartesi günü kapanışta, ABD petrol vadeli işlemleri yaklaşık yüzde 7 artarak varil başına 89,61 dolara yükseldi; Brent ham petrolü ise 97 dolar civarında kapandı. Amerikan Otomobil Birliği, ülke genelinde ortalama benzin fiyatının galon başına 4,05 dolar olduğunu açıkladı.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği Genel Direktörü Willie Walsh, Mayıs ayı sonu itibarıyla jet yakıtı sıkıntısının Avrupa genelinde uçuş iptallerine yol açabileceği konusunda uyarıda bulundu. Goldman Sachs, Hürmüz Boğazı’nın uzun süreli kapatılması durumunda Brent petrolünün varil fiyatının 135 dolara çıkacağını öngörüyor; Oxford Economics ise varil fiyatının 190 dolara ulaşacağını ve son kırk yılda sadece 2008 krizi ve COVID şokunun geride bırakacağı seviyede bir küresel durgunluk yaşanacağını tahmin ediyor.

El Cezire, İran’daki ölü sayısının 2.076 olduğunu; bunların arasında 240 kadın ve 212 çocuk bulunduğunu bildirdi. Bağımsız İran insan hakları izleme kuruluşu HRANA ise ölü sayısını 3.636 olarak açıkladı.

İran Kızılay’ı, 339 hastane ve klinik, 857 okul ve 32 üniversitenin hasar gördüğünü belirtirken BM Mülteciler Yüksek Komiserliği, 600.000 ila 1 milyon İran hane halkının —yani 3,2 milyona kadar insanın — evlerini terk etmek zorunda kaldığı tahmininde bulunuyor. İran hükümeti maddi hasarı 270 milyar dolar olarak belirtiyor.

17 Nisan gece yarısı imzalanan Lübnan ateşkes anlaşması 48 saat içinde ihlal edildi. EL Cezire’nin alıntıladığı BM uzmanları, İsrail’in Güney Lübnan’daki uygulamalarını “yerleşimkırım” olarak nitelendiriyor.

İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, 55 köyü kapsayan 10 kilometrelik “Sarı Hat” boyunca Lübnan evlerinin yıkılmasını emretti; bu köylerin sakinlerinin köylerine dönmeleri yasaklandı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, “İşimizi henüz bitirmedik” dedi.