İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik fabrikasında 9 Kasım’da 19 işçinin öldüğü katliamın üzerinden yaklaşık bir hafta geçti. İşçilerin ve destekçilerinin bağımsız soruşturma ve ücretli izin talebi reddedilirken şirketin kâr akışını hiçbir şekilde kesmemek için fabrikadan mamul sevkiyatı sürüyor.
Sadece patlamanın olduğu çelikhane işçilerine ücretli izin verildiği bildiriliyor. Bir HABAŞ işçisinin Ege İşçi Birliğ’ne gönderdiği belirtilen tarihi belirsiz video ve beraberindeki şu yazılı yorum işçilerin neyle karşı karşıya olduklarını özetliyor: “Olayın yaşandığı yerin bir videosu bu. Böyle bir ortamda eğer siz vincin, kolonların, vinç yollarının bakımını aksatırsanız, kaza değil planlı cinayet işlemiş olurusunuz.”
HABAŞ’taki ölümlere yönelik Meclis soruşturması talebini reddeden hükümet ise, her yıl yaklaşık 2 bin işçinin ölümüne yol açan tehlikeli çalışma koşullarını ve denetimsizliği değiştirmeye yönelik hiçbir adım atmıyor.
13 Kasım akşamı kayıp işçi Barış Güney’in cenazesine enkaz altında ulaşıldı. Can kaybı 19 olarak kesinleşti ve arama kurtarma çalışmaları sona erdi. Bu, enkazın kaldırılıp çelikhanenin yeniden çalıştırılmasının önündeki son engelin de kalktığı anlamına geliyor.
Soruşturmada tutuklanan dokuz kişi; fabrika müdürü, çelikhane müdürü, bakım şefleri ve mühendisler gibi orta kademe yöneticiler. HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran ise “ev hapsi” kararıyla serbest bırakıldı. Basına yansıyan bilgilere göre Başaran, ev hapsini İstanbul Yeniköy’deki, değerinin 2 milyar lirayı bulduğu belirtilen tarihi yalısında geçiriyor.
Bu tablo yeni değil. 2014’te 301 madencinin öldüğü Soma’da Soma Holding’in sahibi Alp Gürkan hiç tutuklanmadı ve beraat etti. Bugün Soma katliamının sorumlularından hiçbiri cezaevinde değil.
13 Kasım Cuma sabahı fabrika girişine asılan duyuru, 19 işçinin ölümünün başlıca failinin yargı önünde hesap vermek şöyle dursun, bir cinayet mahali olan fabrikaya çağrılan işçilere talimat vermeye devam ettiğini gösterdi. Duyuru, “Yönetim Kurulu Başkanımız Sayın Mehmet Rüştü Başaran’ın talimatıyla” işçilerin telefonlarını güvenliğe teslim etmesini zorunlu kılıyordu. Bu, işçilerin kamuoyundan gizlenen gerçekleri dışarıya taşımasını önlemeye yönelik hukuksuz bir girişimdi.
Gece ve sabah vardiyasındaki işçiler bunu protesto ederek fabrikaya girmedi. Kapıda “Yönetim istifa” ve “Türk Metal istifa” sloganları atıldı. İşçileri “içeride çalışma yok” diyerek içeri sokmaya çalışan Türk Metal temsilcilerine işçiler “Yalan söylemeyin, her gün çalışıyoruz, her gün sevkiyat var,” diyerek tepki gösterdi. Cuma günü fabrika önünde işçilere seslenen Ege İşçi Birliği sözcüsüne fiziken saldıran kişiler işçiler tarafından alandan kovularak uzaklaştırıldılar.
İşçiler ve destekçileri, ölen arkadaşları için beş gün ücretli yas izni istedi. Fabrikanın Makine Mühendisleri Odası gibi bağımsız kurumlarca denetlenmesini ve güvenlik önlemleri alınmadan üretime dönülmemesini talep ettiler. Devletin yanıtı jandarmayı harekete geçirmek oldu. Yolu kapatarak eylem yapan işçiler darp edilerek gözaltına alındı. Haber takibi yapan Evrensel muhabirleri de gözaltına alınmak istendi. Gözaltına alınanlar akşam serbest bırakıldı. İzmir Barosu, işçilerin ifadeleri alınmadan ve haklarında resmi bir gözaltı kararı bulunmadan karakolda tutulduğunu açıkladı.
Aynı gün, 9 Kasım’dan beri bir “baş sağlığı” açıklaması dışında sessiz kalan Türk Metal Sendikası, Türk-İş’e bağlı sendikalarla birlikte fabrika önünde bir basın açıklaması düzenledi. Açıklamayı okuyan Genel Başkan Yardımcısı Mürsel Öcal, bu ölümlerin bir “iş cinayeti” olduğunu söyledi. Öcal, sendikanın sessizliğini ise şöyle gerekçelendirdi: “Biz bugüne kadar durduysak cenazelerimize olan saygımızdandır.”
Bu, sendikanın göz yumduğu koşullar yüzünden ölen işçilerin üzerinden söylenen tiksindirici bir yalandır. Bu tehlikeli koşullara rağmen üretimi durdurma çağrısı yapmayan Türk Metal, 9 Kasım katliamının ardından fabrikanın ihracat dahil sevkiyatlarını yapmasına göz yumuyor ve bağımsız bir soruşturma talebini reddediyor. WSWS’nin konuştuğu bir taşeron işçinin anlattığına göre, fabrikada halen hiçbir önlem alınmadı. Kadrolu işçilerin bir kısmı basın açıklaması için sendikanın dağıttığı bayrakları almayı reddettiler.
Bu gösteri, sendika bürokrasisinin kontrolünden çıkan öfkeyi yeniden zapt etmeyi ve şirket yanlısı sendikanın tamamen yitirdiği itibarını toparlamayı amaçlıyordu. Ölümleri “iş cinayeti” olarak adlandırmak ve “sorumluların cezalandırılmasını” istemek, Türk Metal’e hiçbir şeye mal olmuyor. Asıl soru, sendikanın neden üç haftada üç ölümlü iş cinayetine rağmen üretimi durdurmadığı ve bugün de işçilerin ücretli izin ve bağımsız denetim taleplerini reddettiğidir. Bu, işçilerin çıkarlarını koruyan bir örgüt değil, şirketin endüstriyel polis gücüdür.
Bağımsız inceleme başvurusu sistematik olarak engelleniyor. TMMOB İzmir İl Koordinasyon Kurulu’nun oluşturduğu teknik heyet, 10 Kasım’da resmi başvurusuna rağmen tesise alınmadı. TMMOB temsilcileri, aynı günlerde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Adalet ve Kalkınma Partisi’nden (AKP) il yöneticilerinin bakanla beraber olay yerine girip basın açıklaması yaptığını ve videolarını sosyal medyada yayınladığını duyurdu. Olayla ilgili her türlü haber, röportaj, eleştiri ve yorumu yasaklayan, anayasaya aykırı bir yayın yasağı da sürüyor.
Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) İzmir İl Başkanı Utku Gümrükçü ise 2025’te fabrikayı denetleyen bir kişinin kendilerine ulaştığını açıkladı. Gümrükçü’ye göre bu kişi, patlamanın yaşandığı alanın bir yıl önceki denetim raporunda “kırmızı” olarak işaretlendiğini ancak hiçbir önlem alınmadığını söylüyordu. Gümrükçü, denetim şirketlerinin denetledikleri işletmelerden ücret almasının bağımsızlık sorunu yarattığını da kabul etti.
Bu iddia, ücretini patrondan alan bir denetçinin ya da iş güvenliği uzmanının işçilerin hayatını koruyamayacağını bir kez daha gösteriyor. Ancak CHP’nin önerdiği çözüm, “denetimlerin etkinleştirilmesi” ve “yaptırım uygulanması” ile sınırlı. Yani kâr düzenini ve şirket yanlısı kanunu sorgulamayan, işçileri yine aynı devletin kurumlarına havale eden bir “çözüm.”
14 Kasım Cumartesi saat 16.00’da bağımsız sendikaların çağrısıyla fabrika önünde ortak bir basın açıklaması düzenlendi. Eylemin çağrısını Bağımsız Maden İş, DGD-SEN, Enerji-Sen, İnşaat-İş, KATAŞ-SEN, OTİS, Özel Sektör Öğretmenleri Sendikası, Tarım-Sen, TSS-İş ve Yapı Yol-İş yaptı. Aliağa’da direnişlerini sürdüren Smart Güneş işçileri de eyleme destek verdiler. Basın açıklamasında Sosyalist Eşitlik Partisi – Dördüncü Enternasyonal adına yapılan konuşmada, HABAŞ İşçileri Taban Komitesi Girişimi’nin yaptığı açıklama aktarıldı.
Eylemi içeriden izleyebilen HABAŞ işçileri zaman zaman alkışlarla desteklerini gösterdiler. Bunun üzerine yönetim işçileri servislerle fabrikanın yan kapısından çıkardı. Fabrika çevresinde yoğun polis ve jandarma vardı. Aynı saatlerde fabrikaya tır giriş çıkışı sürüyordu.
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi’nin verilerine göre 2026’nın ilk on ayında Türkiye’de en az 1.930 işçi çalışırken hayatını kaybetti. 2014’te 301 madencinin öldüğü Soma katliamından beri aralıksız devam eden iş cinayetleri, bu ölümlerin tek bir patronun açgözlülüğünden ya da tek bir şirket yanlısı sendikadan kaynaklanmadığını gösteriyor. Soma deneyimi, işçilerin hesap sorma mücadelesini mahkemelere ve hükümete havale etmenin sonucunu gösteriyor: Patronlar aklanıyor, sorumluluk birkaç orta kademe yöneticiye yükleniyor ve çarklar aynı biçimde dönmeye devam ediyor.
HABAŞ İşçileri Taban Komitesi Girişimi, bu yüzden, üretimin ne için yapıldığını ve kim tarafından kontrol edildiğini gündeme getirerek şu talebi öne sürdü: “Demir-çelik gibi kilit sanayiler bir avuç oligarkın kâr kaynağı olmaktan çıkarılmalı, işçilerin demokratik denetimi altında kamulaştırılmalıdır. İşçilerin güvenliği ancak böyle sağlanabilir.”
Cumartesi günü WSWS’ye konuşan taşeron HABAŞ işçisinin sözleri, bu acil talebin işçiler arasında hızla destek göreceğini gösteriyordu: “İşçiler kendi kendine denetledi mi, kontrol etti mi, ölüm olmaz.”
Komite girişimi, bildirisinde ayrıca “Hedefimiz, dünyada her yıl 330 bin işçi kardeşimizin önlenebilir ‘kazalar’da can vermesine son vermektir,” diyerek sorunun ve çözümün küresel karakterine dikkat çekti. ABD’nin ve İsrail’in emperyalist saldırısı altındaki İran’ın Ahvaz kentindeki çelik işçilerinin HABAŞ işçilerine gönderdiği “Acınız acımızdır” mesajı, bu ortak çıkara dair gelişmekte olan bilinci yansıtıyor. İşçilerin, işyerlerinde ya da emperyalist savaşlarda ölmesini engellemek, dünya ekonomisini özel kâr yerine toplumsal ihtiyaçlara göre yeniden düzenlemek bizzat işçilerin elindedir. Taban Komitelerinin Uluslararası İşçi İttifakı (TK-Uİİ), işçilerin bu birliğini örgütlemenin çerçevesini sunuyor.
Daha fazlasını okuyun
- WSWS ve Sosyalist Eşitlik Partisi HABAŞ önünde: İşçiler “Hiçbir güvenlik önlemi alınmadı” diyor
- HABAŞ İşçileri Taban Komitesi’ni kuralım, mücadelemizi Aliağa’ya ve ötesine yayalım!
- HABAŞ’taki işçi katliamında ölü sayısı 19’a yükseldi
- HABAŞ katliamı: 17 işçinin önlenebilir ölümü kâr sisteminden kaynaklanan bir sosyal cinayettir
